BIO TRIVIA

PASTINAAK (?)

HEEMTUIN BEGIJNHOF # 18

Ik denk dat dit de Pastinaak is, het ras dat vroeger en (ook nu nog wel) gegeten werd. De wortels kan je eten, en wordt als dusdanig wel eens vergeleken met Knolselderij en Winterpeen op welke laatste de wortels (behalve qua kleur) ook wel wat op lijken.

De plant komt uit Eurazie en werd in de oudheid al gegeten in Mediterane contreien en is door de Romeinen bij ons ingevoerd. In de Middeleeuwen was het een echt algemeen gegeten volksvoedsel en pas na de invoering van de Aardappel is ie nogal uit de mode geraakt.

Op deze culinaire website (over o.a. minder bekende groentes) las ik: In de middeleeuwen werd de variëteit van de pastinaak ontwikkeld, zoals we die nu kennen. Eerder zullen het wel ielige worteltjes zijn geweest en niet de kloeke, witte wortels van nu.

Ook heb ik er eens oud boekje op nageslagen dat ik ooit aan mijn moeder cadeau deed (Jan Hage - Kruiden en ongewone groenten - Uitg. Sijthoff, Alphen aan den Rijn, 1978, uitverkocht, maar 2ehands nog wel te vinden).

In dat boek lees ik:

Uiteraard is het dan niet de geselecteerde soort die voor consumptie geschikt is, en bij een enkele groenteman in de winkel ligt (LET WET, het boek stamt uit 1978. Red.) Eeuwen selectie, waarbij steeds de mooiste en dikste wortels zijn ingeschakeld bij de voortplanting, hebben geleid tot de huidige consumptierassen zoals de "Lange witte holkruin" zoals het meestverkochte ras heet.

En ook lees ik in het boek over de plant.

Dodoneaus zag al iets in de "mozen", zoals hij de pastinaak ook wel aanduidde, en geheel in de geest van zijn tijd telden de (vermeende ?) medicinale eigenschappen zwaarder dan de geur of smaak, die er een geschikte groente van maakte. Vanwaar deze sneer naar deze 16e eeuwse man ? Lees meer over Rembertus Dodonaeus (echte naam Rembert Dodoens).

Over deze plant schreef Dodoneaus (tekst overgenomen uit dit boek):

"De wortelen van de mozen, in den spijze gelijk peen gebruikt, geven beter voedsel en meer dan de peen en zijn goed voor de longen, nieren en de borsten. De wortelen doen dan ook water maken, verzoeten de pijn in de zijde, verdrijven de winden en weedom van de buik en zijn goed voor degene die verrekt zijn of van binnen gekwetst."

Pastinaak is een autochtoon voorkomende plant uit de familie van de Schermbloemigen die je anno nog wel eens (zij het zeldzaam) langs rivieroevers kan vinden. In Heukels' Flora heet ie Pastinaca Sativa. Beetje rare naam voor een wilde plant want "sativa" betekent "gekweekt".

Wel vermeld Heukels een ondersoort (subsp., dus dat iets anders dan een ras (cultivar)) die Pastinaca Sativa subsp. Urens heet en in het Nederlands Brandpastinaak. Waar die naam dan weer vandaan komt is voor mij slechts raden en omdat het een ondersoort is zal het wel een andere zijn dan het hierbij genoemde ras Lange witte holkruin.