BIO TRIVIA

SPECIFICATIES BIOLOGIE

HISTORIE SYSTEMATIEK # 1

(VAN PLANTEN) (IN BOEKEN)

Een poosje terug begon ik over de taxonomie van de biologie, de indeling en hoe die in de loop der eeuwen is veranderd. Van oudheid (in de tijd van de klassieke Grieken) tot op heden.

Onlosmakelijk heeft dat ook te maken met de afstamming van alle levende organismes en evolutie en genetisch onderzoek maar die laatste twee dingen waren niet hetgeen waar me het op dat moment om te doen was. Mijn invalshoek waren de steeds verandere taxonomische systemen van hoe dingen worden ingedeeld en gespecificeerd. Dit omdat in veel natuurboeken over bijvoorbeeld planten, paddestoelen enzo niet duidelijk wordt gemaakt op welk taxonomisch systeem de informatie gebaseerd is.

Wel is in boeken altijd duidelijk uit welk jaar ze zijn, dus ik had de hoop opgevat een overzicht te vinden van welke systemen in welke eeuwen, decennia gehanteerd waren.

Ik ben daarnaar op zoek gegaan bij de Openbare Stadsbibliotheek maar heb helaas nog geen boeken met informatie daarover kunnen vinden. Maar ik blijf zoeken. Anderzijds denk ik dat ik boeken zoek die je helemaal niet in een openbare bibliotheek kunt vinden en evenmin in een gewone boekhandel kunt kopen. Ik begin te vermoeden dat ik eigenlijk boeken zoek bedoeld voor Universitair onderwijs en als ik die zou vinden mij de pet weer te boven zouden gaan als leek. Nou ja, niet helemaal leek :) want ik heb lang geleden wel biologie gehad in 6 jaar VWO, maar of dat zoveel jaar na dato nog iets voorstelt .... ?

Desondanks heb ik aangaande wat ik zocht wel IETS gevonden en daar zal ik morgen een samenvatting van geven.Voor nu een voorbeeldje van wat ik bedoel, toegespitst op de plantenwereld (kruidachtige en houtachtige planten).De laatste, 23e editie van Heukels' Flora uit 2005 hanteert bijvoorbeeld nu het APGII taxonomische systeem. APG = Angiosperm Phylogeny Group.

APGII is gepubliceerd in 2003. Daarvoor had je APG(I), en dat werd in 1998 gepubliceerd en ingevoerd.Daar weer voor had je het Cronquist-systeem. Wanneer dat precies is ingevoerd is kan ik niet ontdekken, ik vermoed ergens rond 1970 en is in de Heukels' Flora is het tot en met de 22e editie gebruikt totdat het overgenomen werd door dat APG. Toch wordt dat oude Cronquist-systeem nog steeds wel gebruikt en zijn zelfs de experts het er niet over eens of het wel echt "van de baan" is. Sommigen pleiten ervoor dat het Cronquist-systeem in bijgewerkte versie weer ge-herintrocuceerd zou moeten worden.

Het Cronquist-systeem (en ook alle systemen daarvoor) baseert zich op de morfologische gelijkenissen tussen planten, oftewel "hoe zien de planten er uit ?" terwijl de APG systemen zich op genetica baseren ("in hoeverre is het DNA van planten op elkaar gelijkend ?"). Dergelijke verwantschappen tussen planten kunnen voor een leek voor flinke verrassingen zorgen.

Het argument om het op DNA te baseren is dat men er tevens de evolutionaire ontwikkeling uit kan afleiden; "welke planten ontstonden het eerst ?" en "wat is uit wat voortgekomen ?" Dat heet de afstammingsleer of met een chique woord Fylogenetica.

Wat ik me steeds afvraag is welke boeken wetenschappers zelf gebruiken ? De Heukels' Flora voor zover ik weet, en daarin staan ook wel boomsoorten vermeld maar dan vooral de soorten die van oorsprong inheems zijn, oftwel autochtoon zijn. Maar lang niet alle boomsoorten, en vooral niet de soorten die in de laatste eeuw of paar eeuwen in onze contreien zijn geintroduceerd of veredeld.

De wetenschap der houtachtige gewassen (bomen en struiken / heesters) heet Dendrologie. Mijn pa had vroeger een boek dat Nederlandse Dendrologie heette en dat leek me vroeger al een zeer wetenschappelijk boek. Want het had net als Heukels' Flora determineer sleutels, zelfs aparte sleutels voor zomer en winter. Zo heette dat maar wat eigenlijk bedoeld werd was "met of zonder bladeren".

Ook het soort illustraties was zoals die van de Heukels' Flora; geen gekleurde aquarellen of foto's maar draadtekeningen. Mijn pa had denk ik een editie uit de jaren 60, ik denk de 4e druk. De eerste druk was van 1933. Toen mijn pa overleed bleek het boek verdwenen te zijn wat ik erg jammer vond.De thans laatste druk is de 13e van 2000. Die is intussen uitverkocht en een nieuwere is er nog niet. Ik zal vanmiddag bij de boekhandel eens vragen of er al een nieuwe verwacht wordt een dezer dagen.

Daarom ben ik onlangs eens op zoek gegaan naar een zo recent mogelijk editie als tweedehands exemplaar. En ook gevonden, ik heb nu de 10e druk uit 1978 en er staat bij dat ie "geheel bijgewerkt" is, dus dat impliceert dat er iets is veranderd, maar WAT ?In het voorwoord staat voor een aantal edities wel vermeld dat er wat namen zijn gewijzigd en in het hoofdstuk over Nomenclatuur (= naamgeving) een hele verhandeling over het onderscheid in naamgeving tussen natuurlijke variëteiten cultuurvariëteiten (cultivars). Er wordt daarover vermeld dat daar sinds 1959 nieuwe regels voor gelden. Verder wordt verwezen naar de "International Code of Nomenclature for cultivated plants" dat in 1971 verscheen in Regnum Vegetabile van de International Association of Plant Taxonomy.

Maar wederom geen woord over welk taxonomisch systeem gebruikt wordt. Ik ga er vanuit dat voor houtachtige gewassen dezelfde systemen zijn gebruikt als voor kruidachtige gewassen en gezien het jaar van publicatie (1978) zal het dus wel gebaseerd zijn op het Cronquist-systeem.Van een aantal boomsoorten, geslachten en families die in de Heukels' Flora staan heb ik de namen eens vergeleken met de namen in het Nederlandse Dendrologie boek maar die zijn toch hetzelfde. An sich zegt dat nog niks want het is ook niet zo dat bij een nieuw taxonomisch systeen alles verandert. Meestal zijn er slechts kleine veranderingen en dan vaak ook nog vrij hoog in de hiërarchie, bij plantenfamilies enzo.

Dezelfde vragen kan je stellen over Paddenstoelen die 2 millenia tot de planten werden gerekend (daar kwam pas in 1969 een eind aan, maar dat is een verhaal voor later deze week). Welk taxonomisch systeem is daar tegenwoordig op van toepassing en welke boeken hanteren die ? Daar hoop ik ook nog op terug te komen.

Tot slot hier de boekgegevens:

Titel: Heukels' Flora van Nederland.
Auteur: Ruud van der Meijden.
Uitgeverij: Wolters-Noordhoff bv, Groningen.

Titel: Nederlandse Dendrologie.
Subtitel: Geïllustreerde handleiding bij het bepalen van de in Nederland voorkomende soorten, variëteiten, en cultivars der gekweekte houtige gewassen.
Auteur: Dr. B.K.Boom (dergelijke maffe toevallen zie je wel vaker :))
Uitgeverij: H.Veenman & Zonen B.V. Wageningen.