BIO TRIVIA

BIOLOGIE & EVOLUTIELEER

MENDEL, DARWIN, DE VRIES

In mijn berichten / artikelen over de systematiek in de biologie heb ik eigenlijk in de historie ervan de middelste periode overgeslagen; de periode van de grote ontdekkingen van soorten, en de precisering van de taxonomie en nomencaltuur. De bekendste leefde in de 18e eeuw en is bekend als de Zweedse arts, botanist en geoloog Linneaus wiens echt naam Carl von Linné was. Hij leefde van 1707 tot 1778. Een andere grote naam was de Fransman Jean-Baptiste de Lamarck die iets later leefde, namelijk van 1744 - 1829. En de Duitser Alexander von Humboldt (1769 - 1859). En zo zijn er in die 2 eeuwen nog veel meer belangrijke biologen geweest.

Maar ook in de 16e en 17e eeuw waren er al belangrijke figuren wat betreft deze materie en zelfs in wat bekend staat als de "donkere Middeleeuwen".

Om er een paar te noemen: de Dominicaner monnik en later bisschop Albertus Magnus (van ongeveer 1200 - 1280). Eigenlijk waren de oude Middeleeuwse figuren die met name van invloed waren op de botanie vrijwel altijd monnikken maar in de periode 600 - 1200 waren er ook belangrijke invloeden uit de Arabisch wetenschapswereld.

Eigenlijk wil ik er een belangrijke Nederlander uitlichten die zo goed als vergeten was en die laatst weer uit de vergetelheid geraakte door een proefschrift dat veel aandacht kreeg van de media en pers, Hugo de Vries.

Maar eerst nog 2 andere Nederlanders uit vroeger tijden die van belang zijn geweest voor de biologie of natuurwetenschappen in het algemeen:

- Rembert Doedoens (1517 - 1585) - Auteur van het Cruijdeboeck (1554). Werkzaam in het huidige Belgie (o.a. Mechelen en Leuven).

- Anthonie van Leeuwenhoek (1632 - 1723), cel- en microbioloog maar vooral bekend als uitvinder van de microscoop.

De volgende is geen Nederlander maar wel studerend en later lesgevend in Nederland, ik bedoel Linneaus. In 2007 waren er n.a.v. zijn 300e geboortejaar veel manifestatie, lezingen etc. in Nederland aan hem gewijd. Jammer dat ik er pas dit jaar achter kwam want anders had ik er wel een graantje van meegepikt :)

Een Nederlandse wetenschapper die onlangs weer "in the picture" kwam n.a.v.een proefschrift en biografie over hem is Hugo de Vries (1848 - 1935). In september 2008 promoveerde Erik Zevenhuizen met zijn "Vast in het spoor van Darwin. In de voetsporen van Hugo de Vries". Er was aandacht voor in 1 of meerdere landelijke kranten en ook diverse publieke omroepen besteedden er aandacht aan en een vriend attendeerde me op 1 van die laatste maar vanwege andere afspraken heb ik die gemist.

Die vriend die me er op attendeerde en iets over de Vries had gelezen denk ik zei me dat de Vries de wetenschapper was die de erfelijkheidsleer had verfijnd n.a.v. Charles Darwins publicatie uit 1859 "On The Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life".

Op het Atheneum werd daar bij het vak biologie uitgebreid op ingegaan en wat ik op die school leerde was de erfelijksleer en de regels die we daarover leerden ken ik tot op de dag van vandaag nog uit mijn hoofd. Die regels staan bekend als de Wetten van Mendel en er stond me bij dat die ouder waren dan Darwins theorie. Nu ik het nazocht zijn ze juist net iets ouder en Mendel publiceerde ze in 1866, maar er werd amper acht op geslagen en wellicht kende Darwin ze niet of amper, en raakten helemaal in vergetelheid.

Van Hugo de Vries had ik nog nooit gehoord op school maar hij was degene (tesamen met 2 buitenlandse wetenschappers) die de Wetten van Mendel in het jaar 1900 herontdekte en toepaste op de zwakke schakels in de theorie van Darwin. De Vries is ook de uitvinder van het woord mutatie. Hij experimenteerde met het kruisen van Teunisbloemen en later bleek wat ie daar uit concludeerde helemaal fout was, maar wel vulde hij Darwins verhaal heel goed aan. Zoals het Mendels werk in vergetelheid was geraakt en herontdekt werd door de Vries, zo leek het de Vries zelf ook te vergaan totdat hij onlangs ook weer uit de vergetelheid werd gehaald door het genoemde proefschrift.

Gregor Mendel was een 19e eeuwse Oostenrijkse Augustijner monnik die experimenteerde door Erwten met verschillende eigenschappen te kruisen en op die wijze, door empirische onderzoek, tot zijn conclusies kwam. Genen, Chromosomen en DNA en RNA waren toen nog totaal onbekend.

DNA werd ontdekt in 1869 Zweedse arts Miesscher, maar pas in 1944 werd bewezen dat de erfelijke eigenschappen van een organisme in code in DNA was vastgelegd.

Tussen de Wetten van Mendel uit 1866 en de ontdekking van DNA in 1869 zitten maar 3 jaar maar in die tijd was de wereld nog niet zo geglobaliseerd dat men van elkaars werk snel op de hoogte was.

Mendel blijft echter bekend als de aartsvader van de genetica. Via zijn wetten konden planten van 1 soort met verschillende eigenschappen gekruisd worden om nieuwe eigenschappen of immuniteit voor bepaalde ziektes te maken. Voor zijn tijd werden er ook al planten gekruisd maar dat was vrijwel altijd een onvoorspelbaar experiment. Pas dankzij Mendels wetten kon er gericht en voorspelbaar gekruisd worden. Dat heeft geleid tot een schier oneindig aantal cultivars en heeft zelfs nieuwe gewassen opgeleverd.

Het op die wijze bewust kruisen van planten heeft het naar hem vernoemde werkwoord "Mendelen" opgeleverd.