BIO TRIVIA

SPECIFICATIES BIOLOGIE

HISTORIE SYSTEMATIEK # 2

(ALGEMEEN)

In verband met het indelen en ordenen van de levende organismes wordt steevast altijd Aristoteles uit de Griekse oudheid genoemd. Hij leefde van 384 - 322 voor Christus en was een leerling van Plato en die weer een leerling van Socrates. Die 3 filosofen en eigenlijk ook de eerste semi wetenschappers worden ook altijd gerekend tot de 3 grote klassieke figuren uit die hoogtij dagen.

Zij zijn ook degenen die meenden dat met het menselijk verstand en redeneren alles viel te kennen en bovenal de waarheid en de wereld. Voor hun tijd was dat het gebied van de godenwereld oftewel de Mythologie. Toch hadden de heren dat ook nog niet helemaal afgezworen al ageerde Plato er het sterkst tegen, maar grappig is wel dat Aristoteles er nog de overtuiging op nahield dat bovenaan de evotutionaire trap (al kenden ze dat nog niet, men dacht nog steeds dat de wereld was geschapen) een soort opperwezen achtige Godheid stond. Sommigen geloofden zelfs in meerdere scheppingen, dat het meerdere keren was overgedaan omdat de godheid niet tevreden was over zijn eerste schepping.

Ik weet dat dat allemaal niet zoveel met mijn originele onderwerp van doen heeft maar ik wilde toch even de context schetsen van hoe en in welke omstandigheden de eerste wetenschap werd bedreven.

Aristoteles was ook meer de aansticher van de materie van organismes classificeren, in eerste instantie door puur redeneren maar toch ook wel door eigen observaties in die redeneringen te betrekken.

Als het op de botanie aankomt was het in feite een leerling van Aristoteles, ene Theophrastus van Eresus levend van 371 - 287 voor Christus. Hij wordt wel eens de aartvader van de plantkunde genoemd. Hij beschreef 480 groepen planten op basis van morfologische eigenschappen. Zijn werk werd echter pas in de 15e eeuw vertaald vanuit het Grieks naar het Latijns. Toch was zijn werk een paar eeuwen later al bekend bij de Romeinse Plinius de Oudere (23 - 79 na Christus).

Hij schreef een eerste soort encyclopedie bestaande uit 102 boeken waarvan er nog maar 37 over zijn. Dat werk heette de Naturalis Historia. Pas in 2004 in het Nederlands vertaald onder de titel De Wereld.

Maar goed dat is allemaal over de Botanie en over de toenmalige Zoologie kan ik niks vinden. In ieder geval raakt dit wel de essentie van wat er daarna zo'n 2 millenia heeft geloofd en wat voor wetenschap doorging, namelijk dat alle levende organismes op aarde in 2 groepen konden worden ingedeeld, planten en dieren.

Die overtuiging heeft maar liefst stand gehouden tot 1969. Men ging er toen bijvoorbeeld op over om van de Schimmels (o.a. Paddenstoelen) een apart groep te maken (het Fungi Rijk). In totaal werd de indeling uitgebreid tot 5 Rijken (tot dan toe de absolute top in de hiërarchie).

Ook kwam men weer wat later tot de conclusie dat er twee typen cellen bestonden, die Eukaryoten (organismes met cellen met een celkern) en Prokaryoten (organismes met zonder celkern). Die met celkern werd het Rijk der Proteisten en die zonder celkern werd het Rijk der Moneren.

Het Rijk der Proteisten is intussen alweer opgegeven en ook de Moneren liggen onder vuur. En ook kwam er een hogere categorie dan de Rijken namelijk de overkoepelende Domeinen. Maar ook toen was men nog niet "klaar", er onstond weer discussie en anno nu staan alleen de drie Rijken van Planten, Schimmels en Dieren als vaste categorieën en vaststaande feiten. Over de andere twee gaat de discussie nog steeds voort, er zijn wetenschappers die zelfs pleiten voor tien tot wel dertig Rijken.

Klaar en vaststaand is het dus nog steeds niet. Opvallend is dat de systematiek dus meer dan twee millenia geldig is geweest en er amper 40 jaar geleden dus pas de eerste veranderingen in kwamen en de systematiek in de laatste 40 jaar enorm in de stroomversnelling is geraakt. Ongetwijfeld en zonder meer door de vele moderne onderzoeksmethoden.

Feiten zijn feiten maar 1 ding valt mij vooral op en dat doet me toch weer aan die oude Grieken denken; er wordt redeneerkunst op losgelaten over HOE de feiten geïnterpreteerd moeten worden.

Een iets uitgebreidere versie van dit artikel is hier te vinden.

Voor wie meer wilt weten over de geschiedenis der botanie kan ik het boek "Namen noemen (Over het scheppen van orde in de plantenwereld)" aanraden. Recent (2007) vertaald uit het Engels en als originele uitgave geschreven door Anna Pavord.